Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-1945 թթ.) Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը, որը դեռևս Խորհրդային Միության կազմում էր, ակտիվորեն մասնակցեց պատերազմին՝ ցուցաբերելով իր կարևոր ներդրումը հաղթանակի գործում։
Պատերազմի տարիներին ռազմաճակատ է ուղարկվեց մարզի բնակչության զգալի մասը՝ 45 056 մարդ, որից 1850-ը՝ կին և աղջիկ։ Տնտեսական և մարդկային ռեսուրսները կենտրոնացվեցին ռազմական կարիքների ծառայությանը՝ ապահովելով ռազմաճակատին անհրաժեշտ սնունդ, հագուստ և այլ օգնություն։
Հատկանշական է, որ պատերազմին մասնակցած արցախցիների թվում էին նաև կանայք։ Նրանցից շատերը, ինչպիսիք են Մարտակերտի շրջանի Չլդրան գյուղի բնակչուհի Ելենա Մարտիրոսյանը, մասնակցեցին ռազմական գործողություններին՝ ազատագրելով Հյուսիսային Կովկասի, Ղրիմի և Ուկրաինայի բազմաթիվ քաղաքներ և բնակավայրեր։
Արցախի բնակչության սխրանքները և անձնազոհությունը մեծապես նպաստեցին ընդհանուր հաղթանակին։ Պատերազմի ընթացքում 15 հազարից ավելի ղարաբաղցիներ պարգևատրվեցին Խորհրդային Միության շքանշաններով և մեդալներով։ 21 հոգի արժանացավ Սովետական Միության հերոսի բարձր կոչման, 6-ը՝ դարձավ Փառքի երեք աստիճանի ասպետ, իսկ 23-ը՝ գեներալ։
Արցախից սերված հերոսներից են ավիացիայի մարշալ Արմենակ Խանփերյանցը (Սերգեյ Խուդյակովը) և Սովետական Միության ծովակալ Հովհաննես Իսակովը, որի հայրը երկաթուղային տեխնիկ էր։ Պատերազմին մասնակցել են նաև փոխ-ծովակալ Հովհաննես Փիրումյանը և գվարդիայի փոխգնդապետ Նելսոն Ստեփանյանը, որը մասնակցել է Սևաստոպոլի պաշտպանությանը և արժանացել կրկնակի հերոսի կոչման։
Այս վիճակագրական տվյալները և անհատական պատմությունները վկայում են, որ Արցախի ներդրումը Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի գործում եղել է նշանակալի և պատմական կարևորություն ունեցող։
