Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ստացել է Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի 2026 թվականի հունիսի սկզբին պատրաստված խիստ գաղտնի ծառայողական հուշագիրը։
Այս փաստաթղթում մանրամասն վերլուծվում են նրա երկկողմ խորհրդակցությունները Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների հետ։ Ամենաշատ ուշադրությունը գրավում են ադրբեջանական կողմի իրական դիրքորոշումները, որոնք էապես տարբերվում են Բաքվի հրապարակային réտորիկայից։
Ըստ հուշագրի՝ Բաքվում կայացած խորհրդակցությունների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը պնդել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «չունի որևէ պահանջ» Հայաստանի կողմից։ Նա Երևանի հետ հնարավոր համագործակցությունը ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական բարի կամքի դրսևորում։ Միաժամանակ Ռզաևը հայկական 30-ամյա «օկուպացիան» Ղարաբաղում որակել է որպես Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում հակամարտություններ առաջացնելու համար։
Ադրբեջանական ղեկավարությունը հատուկ քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքվի գնահատմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «հետևում են Մոսկվայի սցենարին»։ Եվրոպական բանաձևերը նրանք անվանել են «իրականությունը կոպտորեն խեղաթյուրող» և քարոզչական արշավի մաս։
Ավելի չափավոր և դիվանագիտական ոճ էր նկատվում Ռաուտիոյի հանդիպման ժամանակ Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական լավ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը և Ադրբեջանի պատրաստակամությունը զարգացնել ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերություն, սակայն բացառապես տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ պլանի։
Հաջիևը նաև տեղեկացրել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է էական, բայց հրապարակայնորեն չգովազդվող աջակցություն՝ փոխանցելով սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հարցական արդյունավետությանը) և հանձնարարելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել հնարավոր բոլոր դեպքերում»։ Միաժամանակ Բաքուն ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ լուրջ մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու մասին։
Հուշագրում նաև արձանագրվում է Ադրբեջանի կարևոր դերը Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից պարզ է դառնում, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում ջանքեր է գործադրում՝ կանխելու Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցումը և օգտագործում է նրանց միջև տարիներ շարունակ չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի հուշագիրը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ։
