Ապրիլի 1-ին Մոսկվայում, Կրեմլում, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև տեղի ունեցած հանդիպումը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում և պահանջում է մանրակրկիտ վերլուծություն։ Հանդիպման հանրային մասը, որը տևեց 23 րոպե, տեսագրվեց և հրապարակվեց, ինչը թույլ տվեց հասարակությանը ծանոթանալ քննարկվող հիմնական թեմաների հետ։
Այս հանդիպման ամենահետաքրքիր և, կարելի է ասել, անսպասելի պահերից մեկը Փաշինյանի կողմից իր կրծքին կրված «իրական Հայաստանի» քարտեզն էր։ Նման գործողությունը, որը սովորաբար չի դիտարկվում որպես պետական ղեկավարի կողմից ստանդարտ դիվանագիտական պրոտոկոլ, հարուցել է բազմաթիվ մեկնաբանություններ։
Հանդիպման ընթացքում Փաշինյանը Պուտինին ներկայացրեց Հայաստանի ներքին քաղաքական իրականությունը՝ նշելով, որ երկրում կան քաղաքացիներ, որոնք կարծում են, որ ժողովրդավարությունը չափազանց շատ է։ Նրա խոսքը սոցիալական ցանցերի ազատության մասին, որտեղ, ըստ նրա, «որևէ սահմանափակում չկա», կարելի է մեկնաբանել որպես փորձ՝ իր իշխանությանը ներկայացնելով որպես չափազանց ժողովրդավարական, ինչը, սակայն, հակասում է այն իրականությանը, որտեղ իշխանությունն իրականում սահմանափակումներ է կիրառում։
Հանդիպման հանրային մասից հետո երկու ղեկավարները շարունակեցին քննարկումները փակ ձևաչափով՝ աշխատանքային նախաճաշի ընթացքում։ Այս փակ քննարկումների բովանդակությունը հայտնի չէ, սակայն հանրային հանդիպման ընթացքում հնչած հարցերն ու հայտարարությունները հստակ ցույց են տալիս քննարկվող հիմնական ուղղությունները։
Պուտինը հանրային հանդիպումն սկսեց նշելով Հայաստանում սպասվող խորհրդարանական ընտրությունների մասին՝ զգուշացնելով, որ «ներքաղաքական գործընթացները թափ են հավաքում»։ Նա նաև հստակ նախազգուշացրեց, որ Եվրամիության հետ մաքսային միությունում լինելը և Եվրասիական տնտեսական միությունում (ԵԱՏՄ) գտնվելն «անհնար է»։ Այս հայտարարությունը պարզապես տնտեսական հարց չէ, այլ ռազմավարական հայտարարություն, որը ուղղված է Փաշինյանի կառավարությանը՝ պահանջելով ընտրել միայն մեկ ուղղություն։ Պուտինը նշեց, որ եթե Հայաստանը շարունակի խորացնել տնտեսական հարաբերությունները Եվրամիության հետ, այլևս չի կարողանա ԵԱՏՄ երկրներ, այդ թվում՝ Ռուսաստան, արտահանել միլիարդավոր դոլարների արժողությամբ ապրանքներ, ինչը կհանգեցնի տնտեսական ճգնաժամի։
Ի պատասխան՝ Փաշինյանը նշեց, որ Հայաստանը առայժմ շարունակելու է օգտվել երկու առևտրային ուղղություններից։ Սակայն այս պատասխանը, որը հաճախ մեկնաբանվում է որպես «կանգնելով երկու ոտքի վրա», ռուսական տեսանկյունից դիտարկելիս թվում է որպես անհասկանալի և անհամաչափ։ Պուտինը ակնարկում էր, որ նման դիրքորոշումը հնարավոր է միայն ժամանակավոր լինի, և վերջնականում Հայաստանը կպարտավորվի ընտրություն կատարել։
Հանդիպման ընթացքում հնչեցին նաև այլ զգուշացումներ։ Պուտինը նշեց, որ Եվրոպայում գազի գինը հասնում է 600 դոլարի, մինչդեռ Ռուսաստանը Հայաստանին վաճառում է 177,5 դոլարով։ Նա ակնարկեց, որ եթե Ռուսաստանը բարձրացնի գազի գինը Հայաստանի համար, ապա երկրում կարող է տեղի ունենալ արտադրական կայանքների կանգառ և բնակչությանը սպասում է լուրջ դժվարություն։
Այս հանդիպումը նաև ծանր հարցեր բարձրացրեց Ղարաբաղի հարցի շուրջ։ Պուտինը անսպասելիորեն բարձրացրեց այս հարցը՝ որպես «ամենազգայուն»։ Նա նաև անտեղի անդրադարձավ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը (ՀԱՊԿ)՝ նշելով, որ այն չէր կարող միջամտել Ղարաբաղյան հակամարտությանը այն բանից հետո, երբ Փաշինյանը 2022 թվականին ճանաչեց Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս։ Այս պնդումը սխալ է, քանի որ ՀԱՊԿ-ի չմիջամտելը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ Ղարաբաղը Հայաստանի Հանրապետության մաս չէր։
Փաշինյանի կողմից Պուտինին ուղղված մեկ այլ խիստ հարցումն այն էր, թե ինչու է Ռուսաստանը Ղարաբաղը իրենից առաջ Ադրբեջանի մաս ճանաչել։ Սակայն այս հարցումը նույնպես սխալ է։ Ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ էլ աշխարհի ոչ մի երկիր չի ճանաչել Ղարաբաղը որպես Հայաստանի մաս։ Հայաստանը նույնպես չի ճանաչել Ղարաբաղը որպես իր տարածք։
Վերջում Պուտինը նախազգուշացրեց, որ Ղարաբաղի և ՀԱՊԿ-ի հարցերը «չպետք է դառնան ներքաղաքական գործընթացի մաս, հատկապես նախընտրական արշավի ընթացքում»։ Նա նաև հիշեցրեց, որ Ռուսաստանում ապրում է ավելի քան երկու միլիոն հայ, ինչը կարելի է մ
